Czy fantastyka może stać się pomostem między nauczycielami(-kąmi), a ich uczniami i uczennicami? Jak wykorzystać zainteresowania młodych osób do budowania relacji i wzmacniania więzi wychowawczych? Czy znajomość takich pojęć jak fandom, cosplay czy RPG może pomóc w codziennej pracy edukacyjnej? Na te i wiele innych pytań szukaliśmy odpowiedzi podczas czwartej edycji konferencji „Słowa kluczowe”, która odbyła się 24 września 2026 roku w Bramie Poznania.
Wydarzenie, poświęcone było pozaszkolnym zainteresowaniom dzieci i młodzieży oraz ich znaczeniu w budowaniu relacji między nauczycielami, a uczniami(-ennicami). W centrum uwagi znalazły się zjawiska współczesnej popkultury, takie jak gry cyfrowe i fabularne, manga, anime, cosplay oraz twórczość fanowska.
Konferencja była okazją nie tylko do poznania języka, którym posługują się młode osoby, ale przede wszystkim do refleksji nad tym, jak zainteresowanie ich światem może sprzyjać wzajemnemu zrozumieniu, otwartości i zaufaniu.
Program konferencji łączył perspektywę pedagogiczną z wiedzą badaczy kultury oraz doświadczeniem osób aktywnie działających w środowisku miłośników fantastyki.
Ważnym elementem programu były także praktyczne warsztaty RPG prowadzone przez Marsz Fantastyczny, podczas których uczestnicy mogli bezpośrednio doświadczyć jednej z omawianych form aktywności.
Czego dowiedzieliśmy się z ankiety?
Podczas konferencji przeprowadziliśmy ankietę dotyczącą znajomości zainteresowań młodych osób, doświadczeń uczestników oraz możliwości wykorzystania zdobytej wiedzy w codziennej pracy edukacyjnej.
Wyniki pozwoliły sformułować kilka istotnych obserwacji.
1. Znamy zainteresowania uczniów, ale wciąż mamy wiele do odkrycia
Spośród osób, które odpowiedziały na pytanie o znajomość zainteresowań swoich uczniów i uczennic, ponad połowa z nich zadeklarowała, że zna je jedynie częściowo.

Najbardziej obcymi obszarami zainteresowań młodych osób okazały się gry cyfrowe i muzyka.

Odpowiedzi pokazują, jak różnorodne są zainteresowania młodzieży i jak trudno nadążyć za wszystkimi zjawiskami, które stają się częścią jej codzienności. Jednocześnie przypominają, że poznawanie świata uczniów i uczennic nie wymaga eksperckiej wiedzy z każdej dziedziny – może zaczynać się od ciekawości i gotowości do rozmowy.
2. Rozmowy o zainteresowaniach pozaszkolnych są częścią codziennej pracy
Na pytanie o częstotliwość rozmów z uczniami i uczennicami na tematy niezwiązane bezpośrednio ze szkołą, ponad połowa respondentów zadeklarowała, że regularnie podejmuje rozmowy dotyczące pozaszkolnego życia uczniów.

To ważny punkt wyjścia do refleksji nad relacjami wychowawczymi. Rozmowa o ulubionej grze, bohaterze czy serialu może stać się okazją do poznania sposobu myślenia młodej osoby, jej emocji, potrzeb i wartości.
3. Konferencja pozwoliła lepiej zrozumieć język młodych
Wszyscy ankietowani (100%) zadeklarowali, że dzięki konferencji lepiej rozumieją zainteresowania i język młodych osób związany z fantastyką i popkulturą.

Jednocześnie 58,8% ankietowanych wskazało, że podczas konferencji poznało wiele lub kilka nowych pojęć i zjawisk.
W odpowiedziach otwartych pojawiały się między innymi takie słowa jak fandom, RPG oraz fanon. Dla części respondentów ważne było nie tylko poznanie nowych terminów, lecz także uporządkowanie dotychczasowej wiedzy.
Wyniki te wskazują, że konferencja była wartościowa zarówno dla osób dopiero odkrywających świat fantastyki, jak i tych, które miały już z nim pewną styczność.
4. Fantastyka może znaleźć zastosowanie w pracy edukacyjnej
Wszyscy respondenci pozytywnie ocenili przydatność treści przedstawionych podczas konferencji w pracy z uczniami i uczennicami.
Co istotne, aż 76 % ankietowanych zadeklarowało, że po konferencji ma już pomysł lub kilka pomysłów na wykorzystanie fantastyki i zainteresowań młodzieży w swojej pracy. Pozostałe osoby (24%) nie miały jeszcze konkretnych pomysłów, ale wskazały, że konferencja stała się dla nich inspiracją.

Odpowiedzi potwierdzają potencjał tematyki konferencji do inspirowania praktyki edukacyjnej. Gry, literatura fantastyczna czy twórczość fanowska mogą być nie tylko tematem rozmowy, lecz także punktem wyjścia do działań rozwijających kreatywność, współpracę, umiejętność interpretacji i krytycznego myślenia.
5. Różnorodność tematów była mocną stroną programu
W pytaniu o najbardziej interesujące i inspirujące wystąpienia respondenci mogli wskazać więcej niż jedną odpowiedź. Wielu uczestników wybrało kilka prezentacji, a część zaznaczyła niemal cały program.
Tak szeroki rozkład wskazań sugeruje, że uczestnicy docenili różnorodność perspektyw: od zagadnień związanych z budowaniem relacji, przez analizę gier cyfrowych, po poznawanie kultury fanowskiej, mangi, anime i cosplayu.
Połączenie wystąpień teoretycznych z praktycznym warsztatem RPG pozwoliło spojrzeć na fantastykę nie tylko jako zjawisko kulturowe, lecz także jako przestrzeń doświadczenia, współpracy i twórczego działania.
Wspólny język zaczyna się od ciekawości
Czwarta edycja konferencji „Słowa kluczowe” pokazała, że zainteresowania pozaszkolne dzieci i młodzieży stanowią ważny obszar refleksji edukacyjnej. Fantastyka, gry i popkultura nie muszą być światem zarezerwowanym wyłącznie dla młodych osób. Mogą stać się przestrzenią spotkania, wymiany doświadczeń i budowania wzajemnego zrozumienia.
Wyniki ankiety pokazują, że uczestnicy i uczestniczki konferencji dostrzegli przydatność zdobytej wiedzy i możliwości jej wykorzystania w swojej pracy. Jednocześnie pamiętajmy, to co wybrzmiało najmocniej, że nie trzeba znać wszystkich gier, oglądać każdego anime ani rozumieć wszystkich pojęć, aby zainteresować się światem uczniów(-ennic).
Czasami wystarczy zapytać: „Co najbardziej lubisz w tej grze?”, „Dlaczego ta postać jest dla Ciebie ważna?” albo „Opowiesz mi o tym więcej?”.
To właśnie ciekawość, otwartość i gotowość do słuchania mogą stać się początkiem wspólnego języka.
Dziękujemy wszystkim prelegentom, prelegentkom, uczestnikom i uczestniczkom za wspólne odkrywanie świata fantastyki oraz inspirujące rozmowy o edukacji.
Konferencja odbyła się w ramach obchodów 5-lecia Centrum Szyfrów Enigma.
Prelegenci/prelegentki:
dr Monika Herkt, Poznańskie Centrum Dziedzictwa
Ksenia Herbst-Buchwald, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu
dr Agnieszka Jankowiak-Maik
Joanna Szafrańska-Senenko, Centrum Szyfrów Enigma
dr Joanna Pigulak, Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Polskie Towarzystwo Badania Gier
dr Marcin Pigulak, Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Polskie Towarzystwo Badania Gier
Lidka Miglaska, Marsz Fantastyczny
Paweł Marszałek, Marsz Fantastyczny
Joanna Witczak, Centrum Szyfrów Enigma
Paweł Biedny, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu
Zofia Skowrońska, Festiwal Fantastyki Pyrkon
Uczestnicy/uczestniczki:
Nauczyciele i nauczycielki z Wielkopolski, wszystkie etapy edukacyjne
Program merytoryczny:
Marcin Słomiński, z-ca kierownika Centrum Szyfrów Enigma
Organizacja:
Hubert Okonowicz, specjalista ds. promocji