Historia

Historia budynku

Biografia tego miejsca to opowieść o dwóch różnych budynkach, które łączy fakt, że w obu rozgrywały się epizody z historii lokalnej i powszechnej. Jeden z nich to gmach Intendentury pruskiej, gdzie swe zmagania z szyframi zaczęli późniejsi pogromcy Enigmy. Drugi – Dom Partii, czyli siedziba KW PZPR, gdzie rozgrywały się wydarzenia Poznańskiego Czerwca i przemiany polityczne 1989–1990, przekształcony później w siedzibę Wydziału Historii UAM.

18
47
Budynek – jedyny taki w okolicy

Jest rok 1847. Na narożniku ulic Święty Marcin i Wałowej (obecnie Kościuszki) ukończono właśnie budowę siedziby tzw. Intendentury wojskowej. Budynek, wyglądem nawiązujący do średniowiecznych fortyfikacji, mieścił dowództwo służb kwatermistrzowskich, które zapewniały zaopatrzenie dla pruskiego wojska w Poznaniu. Gmach ten długo nie miał w okolicy konkurencji. W ramach koniunktury budowlanej po 1871 roku powstały kilkukondygnacyjne kamienice czynszowe przy ulicy Święty Marcin, w których mieściły się m.in. hotele.

Prawdziwym przełomem okazał się jednak początek XX wieku, kiedy to zniesiono zachodni pas fortyfikacji Twierdzy Poznań krępujący rozwój miasta. Wtedy to naprzeciw Intendentury rozpoczęto budowę monumentalnego Zamku Cesarskiego, który zdominował nową, reprezentacyjną dzielnicę.

 

 

19
18
Tu zaczęła się tajna wojna genialnych umysłów

Po 1918 roku budynek Intendentury, zwany także Komendą Miasta, nadal służył wojsku, tyle że od teraz polskiemu. Ulokowano tu m.in. dowództwo 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. Pobliski Zamek z siedziby kajzera stał się jedną z rezydencji prezydenta RP, a część gmachu przeznaczono na potrzeby Uniwersytetu Poznańskiego. To właśnie na funkcjonującym tu Wydziale Matematyczno-Filozoficznym spośród najlepszych studentów matematyki wyłoniono kandydatów na tajny kurs kryptologiczny zorganizowany w 1929 roku przez polski radiowywiad. Wśród nich byli: Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki. Zasilili oni szeregi filii polskiego Biura Szyfrów, utworzonej w piwnicach budynku Intendentury.

Tu na przełomie lat 20. i 30. XX wieku ci genialni matematycy rozpoczęli swoją pracę jako kryptolodzy. Uzyskane wtedy doświadczenie zaowocowało, już w Warszawie, złamaniem w 1932 roku szyfru niemieckiej maszyny Enigma.

19
45
Nowe władze, nowy gmach

Po bitwie o Poznań (styczeń-luty 1945) uszkodzony gmach Intendentury przeznaczony został przez władze wojskowe do odbudowy. Rozpoczęte prace szybko jednak przerwano w związku ze zmianą decyzji w tej sprawie. Ze względu na prestiżową lokalizację w centrum miasta postanowiono wznieść tu siedzibę Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Obiekt, zaprojektowany przez znakomitego urbanistę i architekta Władysława Czarneckiego, zbudowano w latach 1948-1950.

Był on nowoczesnym w formie gmachem odwołującym się do modernizmu i jedną z najbardziej okazałych nowych siedzib partyjnych w Polsce. Tu rezydowali sekretarze wojewódzcy, tu funkcjonował regionalny aparat partyjny, odbywały się zebrania plenarne czy organizowano kursy z marksizmu i leninizmu.

 

 

19
56
Nagłe zwroty akcji

W 1956 roku, w czasie wydarzeń Poznańskiego Czerwca, część demonstrujących wtargnęła do gmachu. Wywieszono transparenty, usunięto materiały propagandowe, ale samego gmachu nie zdewastowano.

Drugim niezwykłym epizodem w dziejach budynku były wydarzenia ze stycznia 1990 roku, kiedy grupa studentów NZS-u rozpoczęła okupację obiektu, żądając przekazania go na cele społeczne. Tak też się stało i do 2015 roku budynek funkcjonował jako Collegium Historicum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Kształciły się tu kolejne pokolenia historyków, archeologów i etnologów.

Trzy lata po przeprowadzce Wydziału Historii na Morasko, w 2015 roku, gmach nazwano Collegium Martineum. Dziś mieści się tu Centrum Szyfrów Enigma wraz z Mediateką, dokumentującą m.in. historię tego miejsca, a także mają swą siedzibę instytucje uniwersyteckie, takie jak oddział Bilingualism Matters Wydziału Anglistyki.