Henryka Zygalskiego znamy głównie jako postać z pomnika: genialnego twórcę płacht, dzięki którym możliwe było czytanie tajnych depesz, przesyłanych przez niemieckie siły zbrojne za pomocą maszyny szyfrującej Enigma, a także jednego z trzech wspaniałych intelektualistów, którzy razem, pracując zespołowo, pokonali największą tajemnicę III Rzeszy Hitlera. Przyczyniło się to do zwycięstwa aliantów i skrócenia II wojny światowej o kilka lat.
Zdecydowanie słabiej znamy go jako poznaniaka, jedynego spośród pogromców Enigmy mieszkańca stolicy Wielkopolski. Nadal nie uświadamiamy sobie faktu, że jak żaden inny poznaniak w historii miasta bezdyskusyjnie wpłynął na losy świata.
Nie znamy Zygalskiego jako człowieka. Mężczyzny, którego młodość przypadła na lata wytężonej pracy umysłowej dla ojczyzny, a wiek dojrzały – na ciężkie doświadczenia wojennej tułaczki i działania w ciągłej improwizacji. Przez całe życie na przekór okolicznościom szukał swojego osobistego szczęścia. I w końcu je znalazł, u boku Berthy Blofield, w angielskim Liss. To z nią przeżył najlepsze, a z pewnością najspokojniejsze lata życia.
Takiego Henryka Zygalskiego – szczęśliwego i spełnionego w drugiej połowie życia, ale również tego nieznanego z okresu wcześniejszego, z lat młodości spędzonych w Polsce – chcemy odkrywać i poznawać w roku 2024. Chcemy pokazywać go w Centrum Szyfrów Enigma z mniej oczywistej, nieznanej powszechnie strony: jako kochającego człowieka obdarzonego specyficznym poczuciem humoru, podróżnika, miłośnika muzyki – i życiowego filozofa. Jako człowieka pełnego pasji życia, czerpiącego z niego tyle, ile tylko się da w dojrzałym wieku. Starającego się nadrobić wszystko to, co w młodości zabrała mu wojna.
„ZYGA. Geniusz z Poznania” – pod takim tytułem Centrum Szyfrów Enigma od 2024 roku realizuje program poświęcony Henrykowi Zygalskiemu. O naszym bohaterze będziecie mogli dowiedzieć się więcej, odwiedzając Centrum osobiście lub wchodząc na naszą stronę. Zakładka poświęcona Henrykowi Zygalskiemu będzie sukcesywnie rozbudowywana. Serdecznie zapraszamy!
Zespół Centrum Szyfrów Enigma
Zachęcamy do zakupu książki!

Był wybitny, twórczy, uzdolniony matematycznie, z darem znajdowania niezwykłych rozwiązań. Jednocześnie – po ludzku serdeczny i towarzyski, a czasem autoironiczny i zaskakująco szczery. Taki obraz Henryka Zygalskiego wyłania się z książki wydanej przez Poznańskie Centrum Dziedzictwa.
„Zygalski. Oblicza geniusza” to praca zbiorowa pod redakcją Piotra Bojarskiego i Maksyma Kempińskiego, na którą złożyły się teksty autorstwa pracowników Centrum Szyfrów Enigma oraz rezydentów artystycznych instytucji. To pierwsza publikacja w języku polskim poświęcona Henrykowi Zygalskiemu, wybitnemu poznańskiemu kryptologowi, jednemu z grona łamaczy szyfru Enigmy. Książka jest efektem prowadzonego od dwóch lat w Centrum projektu „Zyga. Geniusz z Poznania”, którego celem jest wypromowanie tej pozostającej wciąż w cieniu postaci.
Teksty składające się na nową publikację Poznańskiego Centrum Dziedzictwa ukazują życie i dokonania matematyka, przede wszystkim jednak ich autorzy starali się opisać nieznaną dotychczas twarz kryptologa. Stąd obok artykułów o drodze zawodowej Zygalskiego znajdziemy w niej teksty o jego edukacji, ogromnym poczuciu humoru czy związkach z morzem. A także rozmowy z członkami rodzin kryptologa oraz artykuły ukazujące jak inspirująca dla artystów i twórców internetowych może być postać Henryka Zygalskiego.
Warto podkreślić, że atrakcyjna graficznie książka (o co zadbała Agata Knajdek) zawiera unikalne zdjęcia i dokumenty archiwalne ze zbiorów rodziny Zygalskiego w Polsce i Wielkiej Brytanii, pozyskane przez Centrum Szyfrów Enigma w ramach projektu dedykowanego Zygalskiemu. Wiele z nich publikowanych jest po raz pierwszy.
Książka jest dostępna do kupienia w sklepie Bramy Poznania oraz w Centrum Szyfrów Enigma.
Można ją także zamówić pisząc na adres: sklep@pcd.poznan.pl, tel. +48 6 1 647 76 32
DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ O KSIĄŻCE I ZOBACZ ZDJĘCIA
Posłuchaj podcastu z rozmową z redaktorami i autorami tekstów:
„Zygalski. Oblicza geniusza”
Praca zbiorowa pod redakcją Piotra Bojarskiego i Maksyma Kempińskiego
Autorzy tekstów: Piotr Bojarski, Mikołaj Frankowski, Daniel Gutowski, Monika Herkt, Maksym Kempiński, Hubert Okonowicz, Patryk Piłasiewicz, Kamila Pluta, Zuzanna Sakowska, Joanna Szafrańska-Senenko, Marta Tomiak.
Redakcja i korekta: Magdalena Wójcik
Projekt graficzny i skład: Agata Knajdek
Koordynacja składu: Anna Furmanowska i Hubert Okonowicz
Wydawca: Poznańskie Centrum Dziedzictwa
Copyright © Poznańskie Centrum Dziedzictwa 2024
Wydanie pierwsze, Poznań 2024
ISBN 978-83-62415-84-7
Producent/osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo produktu:
Poznańskie Centrum Dziedzictwa
ul. Gdańska 2
61-123 Poznań,PL
e-mail: sklep@pcd.poznan.pl
tel.: 61 647 7632
RECENZJE I MEDIA:
W tym miejscu będziemy informować o wydarzeniach stanowiących elementy realizowanego w roku 2024 projektu „ZYGA. Geniusz z Poznania”. Zaglądajcie tu, by być na bieżąco.
5 listopada 2025 roku w Centrum Szyfrów Enigma odbyła się wyjątkowa premiera książki „Zygalski. Oblicza geniusza”, czyli pierwszej polskiej publikacji poświęconej Henrykowi Zygalskiemu, poznaniakowi, kryptologowi i jednemu z pogromców szyfru Enigmy.

To był wieczór pełen emocji, inspiracji i nieznanych dotąd historii o człowieku, który potrafił łączyć matematyczną precyzję z ogromnym poczuciem humoru i wrażliwością na świat.
Zebrani usłyszeli m.in. o jego młodości i edukacji, latach emigracji, miłości do morza i muzyki, a także o relacjach z bliskimi i specyficznym, autoironicznym poczuciu humoru. Autorzy przybliżyli również wątki współczesnych inspiracji, jakie Zygalski wciąż dostarcza – od artystów po twórców internetowych.

Zapraszamy na premierę książki o Henryku Zygalskim!
Poznańskie Centrum Dziedzictwa/Centrum Szyfrów Enigma zapraszają na premierę książki „Zygalski. Oblicza geniusza” – pracy zbiorowej pod redakcją Piotra Bojarskiego i Maksyma Kempińskiego. To pierwsza publikacja w języku polskim poświęcona Henrykowi Zygalskiemu, wybitnemu poznańskiemu kryptologowi, jednemu z pogromców szyfru Enigmy.
Autorami tekstów, ukazujących nieznaną twarz i dokonania matematyka, są pracownicy oraz rezydenci artystyczni Centrum Szyfrów Enigma. Książka zawiera unikalne zdjęcia i dokumenty archiwalne ze zbiorów rodziny Zygalskiego w Polsce i Wielkiej Brytanii.
Termin: 5 listopada godz. 18.00
Miejsce premiery: Centrum Szyfrów Enigma, ul. Święty Marcin 78
Wstęp wolny.

Od 9 grudnia 2024 r. znów prezentujemy poznański rozdział w życiu Henryka Zygalskiego.
Prezentowany na ekspozycji, w auli Centrum Szyfrów Enigma – tuż obok słynnych płacht Henryka Zygalskiego – wybór map, zdjęć, pocztówek i dokumentów ukazuje Poznań, w którym Zygalski przyszedł na świat w 1908 r. A także miasto, już wolne, w którym dorastał, dojrzewał i osiągnął dorosłość w okresie międzywojennym. Prezentujemy miejsca, które były ważne w życiu Henryka Zygalskiego: kamienicę, w której się urodził, szkoły, do których uczęszczał, gmach Uniwersytetu Poznańskiego, w którym zdobył wyższe wykształcenie matematyczne, czy wreszcie budynek Intendentury Pruskiej, w którym po raz pierwszy zmierzył się z niemieckimi szyframi.
Kuratorami prezentacji są Piotr Bojarski i Maksym Kempiński, autorką projektu aranżacji jest Anna Pilawska-Sita, a projektu graficznego Agata Pietraszko. Korekta: Aleksandra Deskur, tłumaczenie Dorota Piwowarczyk, konsultacja dostępnościowa Lucyna Kaczmarkiewicz.
Marta Tomiak i Daniel Gutowski będą rezydentami artystycznymi w Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu w roku 2024. Taki jest finał najnowszego naboru, którego bohaterem była postać Henryka Zygalskiego.
Wybór osoby/osób rezydentów poprzedza nabór ofert. W tegorocznym naborze, którego bohaterem i inspiracją była postać Henryka Zygalskiego, bohatera naszego programu działań Zyga. Geniusz z Poznania rywalizowało ze sobą sześć wizji różnorakich działań artystycznych. Najwyżej oceniona przez jury została propozycja Marty Tomiak i Daniela Gutowskiego „Zaszyfrowane obrazy”. Projekt zakłada stworzenie artbooka o Henryku Zygalskim, który będzie wielogłosową opowieścią o poznańskim kryptologu. Dzieło powstanie w trakcie warsztatów z udziałem zróżnicowanych wiekowo grup
Zwycięska para artystów reprezentuje niezależne wydawnictwo TOGU Riso Press z Poznania.

Eksperymentalny warsztat kolażowy


Młodość Zygalskiego przypadła na lata wytężonej pracy umysłowej dla ojczyzny, a wiek dojrzały – na ciężkie doświadczenie wojennej tułaczki i działanie w ciągłej improwizacji. Mimo niesprzyjających warunków wojennych i emigracyjnych nieustannie dążył do realizacji swoich marzeń i pasji. Czy mu się to udało?
Odpowiedzieć na to pytanie może każdy, kto w dniach 27 września – 30 listopada 2024 odwiedzi Centrum Szyfrów Enigma i obejrzy wystawę czasową „Henryk Zygalski. Nieznane oblicza”.
Na ekspozycję, która powstała dzięki dofinansowaniu w ramach programu Patriotyzm Jutra (operatorem jest Muzeum Historii Polski) składają się rewelacyjne, rzadko lub wcale niepublikowane zdjęcia, dokumenty i artefakty, pozyskane od rodziny kryptologa oraz ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu.
Wystawa czasowa w Centrum Szyfrów Enigma prezentuje postać Henryka Zygalskiego, jakiego powszechnie nie znamy. Poznański matematyk i kryptolog, współautor sukcesu złamania szyfru Enigmy, pokazany jest nie tylko jako geniusz, ale przede wszystkim jako człowiek z krwi i kości, pełen pasji i planów. Na wystawie zobaczymy go m.in. także jako wykładowcę, podróżnika, miłośnika muzyki i duszę towarzystwa
Ozdobą wystawy jest porcelanowy zestaw kawowy z 1870 roku, który Henryk Zygalski otrzymał w prezencie od swoich rodziców – Michała Zygalskiego oraz Brygitty Stanisławy z domu Kielisz – w okresie międzywojennym, i z którego zapewne korzystał w szczególnie uroczystych chwilach, pijąc kawę. Eksponat pochodzi ze zbiorów państwa Marii i Gerarda Bryschaków.
Wydarzenia towarzyszące wystawie:
Oprowadzania kuratorskie po wystawie:
*WYSTAWA CZASOWA “Henryk Zygalski. Nieznane oblicza”
Dofinansowano z programu Patriotyzm Jutra
Kuratorzy: Piotr Bojarski, Maksym Kempiński
Projekt aranżacji: Anna Pilawska – Sita
Projekt graficzny: Agata Pietraszko
Korekta: Aleksandra Deskur
Tłumaczenie: Dorota Piwowarczyk
Konsultacja dostępnościowa: Lucyna Kaczmarkiewicz
Montaż: Łukasz Lisowski/lisowskicraft
ZOBACZ FOTORELACJĘ Z WERNISAŻU WYSTAWY


W roku 1928 u zbiegu Wałów Kościuszki i Świętego Marcina, w piwnicy Komendy Miasta, działy się rzeczy tajne niezwykłej wagi. Resztę Poznania zajmowały jednak inne, może przyjemniejsze sprawy. Co było na pierwszych stronach gazet, co transmitowano w radiu, a co leciało w kinach? Gdzie warto było bywać, a gdzie wręcz przeciwnie? Jak bardzo rozkopany był Poznań przygotowujący się do Pewuki?
Zapraszamy na spacer ulicami miasta, po których poznańscy kryptolodzy niegdyś przechadzali się po godzinach.
Termin: 5.10.2024, godz, 12:00
Czas trwania: do 120minut
Miejsce startu: Centrum Szyfrów Enigma
Cena i warunku udziału: bezpłatne bilety dostępne w kasie CSE lub przez rezerwacje pod numerem 61 888 45 12
Rezydenci artystyczni w Centrum Szyfrów Enigma wyłonieni!

Marta Tomiak i Daniel Gutowski będą rezydentami artystycznymi w Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu w roku 2024. Taki jest finał najnowszego naboru, którego bohaterem była postać Henryka Zygalskiego.
Tradycją Centrum Szyfrów Enigma jest coroczny program rezydencji artystycznych, prowadzony w przestrzeniach naszej placówki przez przedstawicieli świata kultury i sztuki. Pierwszym rezydentem artystycznym w roku 2021 był muzyk i kompozytor Patryk Piłasiewicz, a jego rezydencję zwieńczył niezapomniany koncert Sub Rosa. W roku 2022 naszą rezydentką została Ewa Domagalska-Kaczmarek, aktorka i scenarzystka, która stworzyła i wystawiła dla nas dramat „Radiota” w postaci spektaklu czytania performatywnego. W ubiegłym roku rezydentkami artystycznymi w Centrum Szyfrów Enigma były Weronika Jaźwińska i Zuzanna Kamińska, autorki muralu i zinu o Polskich Szyfrodziewczynach.
Wybór osoby/osób rezydentów poprzedza nabór ofert. W tegorocznym naborze, którego bohaterem i inspiracją była postać Henryka Zygalskiego, bohatera naszego programu działań Zyga. Geniusz z Poznania rywalizowało ze sobą sześć wizji różnorakich działań artystycznych. Najwyżej oceniona przez jury została propozycja Marty Tomiak i Daniela Gutowskiego „Zaszyfrowane obrazy”. Projekt zakłada stworzenie artbooka o Henryku Zygalskim, który będzie wielogłosową opowieścią o poznańskim kryptologu. Dzieło powstanie w trakcie warsztatów z udziałem zróżnicowanych wiekowo grup
Zwycięska para artystów reprezentuje niezależne wydawnictwo TOGU Riso Press z Poznania. Serdecznie gratulujemy im wyboru na rezydentów artystycznych w naszym Centrum!
Więcej o ich projekcie – już niebawem na naszej stronie.

Widowisko muzyczne „Wszystko co dobre, kończy się szybko” w wykonaniu Patryka Piłasiewicza oraz zaproszonych artystów: Aleksandry Barcikowskiej i Patryka Rynkiewicza. Widowisko inspirowane jest treścią listów Henryka Zygalskiego z okresu powojennego, a zaprezentowane zostało tuż przed 116 rocznicą urodzin genialnego poznańskiego kryptologa.
– To widowisko to rodzaj zaproszenia, które ma uświadomić odbiorcom, czym była natura zapisanych w liście słów, pauz oraz zaszyfrowanego w nich daru tęsknoty – tłumaczy Patryk Piłasiewicz, poznański muzyk i pasjonat postaci Zygalskiego, który jest kompozytorem i wykonawcą widowiska.
Koncert jest elementem programu wydarzeń „Zyga. Geniusz z Poznania”, promujących postać Zygalskiego.
Zaprezentowany został na ekspozycji Centrum Szyfrów Enigma w sobotę 13 lipca o godz. 18:00, w obecności członków rodziny Henryka Zygalskiego.
Widowisko dofinansowano z programu Patriotyzm Jutra 2024, którego operatorem jest Muzeum Historii Polski.
Bratanica Henryka Zygalskiego w Centrum Szyfrów Enigma

W Centrum Szyfrów Enigma pojawili się wyjątkowi goście. Na nasze zaproszenie, prosto z Londynu, przyleciała do nas Anna Zygalska-Cannon, bratanica Henryka Zygalskiego, wraz z mężem Aleksandrem Markiewiczem.
Pani Anna przywiozła ze sobą niesamowity i bogaty zbiór dokumentów, fotografii oraz oryginalnych materiałów Henryka Zygalskiego, które po zeskanowaniu trafią do zasobów Mediateki i będą dostępne dla każdego. Wszystko po to, aby opowiadać o poznańskim kryptologu i prezentować jego nieznane oblicza. Część z nich możecie poznać już teraz na naszej stronie w zakładce Zyga. Geniusz z Poznania. Powiadomimy Was, gdy tylko skany dokumentów i zdjęć trafią do Mediateki.
Wizyta to również okazja do zobaczenia ekspozycji, na której opowiadamy o polskich kryptologach, w tym najnowszej gabloty, gdzie prezentujemy losy Henryka Zygalskiego w czasach, gdy mieszkał i żył w Poznaniu. Pani Anna wzięła udział w koncercie „Wszystko, co dobre, kończy się szybko” inspirowanym listami jej wuja – kilka z nich przywiozła również ze sobą, abyśmy mogli pochylić się nad nimi osobiście i wkrótce zaprezentować ich skany również Wam.
Wizytę gości dofinansowano z programu Patriotyzm Jutra 2024, którego operatorem jest Muzeum Historii Polski.
Od 30 kwietnia w Centrum Szyfrów Enigma zobaczyć można specjalną prezentację wyboru źródeł, poświęconą poznańskiemu rozdziałowi życia Henryka Zygalskiego. To kolejny element całorocznego programu wydarzeń dedykowanych pamięci poznańskiego kryptologa Zyga. Geniusz z Poznania.

Prezentowany na ekspozycji, w auli Centrum Szyfrów Enigma – tuż obok słynnych płacht Henryka Zygalskiego – wybór map, zdjęć, pocztówek i dokumentów ukazuje Poznań, w którym Zygalski przyszedł na świat w 1908 r. A także miasto, już wolne, w którym dorastał, dojrzewał i osiągnął dorosłość w okresie międzywojennym. Prezentujemy miejsca, które były ważne w życiu Henryka Zygalskiego: kamienicę, w której się urodził, szkoły, do których uczęszczał, gmach Uniwersytetu Poznańskiego, w którym zdobył wyższe wykształcenie matematyczne, czy wreszcie budynek Intendentury Pruskiej, w którym po raz pierwszy zmierzył się z niemieckimi szyframi.
Kuratorami prezentacji są Piotr Bojarski i Maksym Kempiński, autorką projektu aranżacji jest Anna Pilawska-Sita, a projektu graficznego Agata Pietraszko. Korekta: Aleksandra Deskur, tłumaczenie Dorota Piwowarczyk, konsultacja dostępnościowa Lucyna Kaczmarkiewicz.
Czy wiecie, w której kamienicy przyszedł na świat Henryk Zygalski? Gdzie chodził do szkoły? Jak wyglądał Poznań i studia w nim w okresie międzywojennym, a więc w latach młodości Zygalskiego? Jak to się stało, że Henryk zaangażował się w pracę polskiego wywiadu? Wreszcie – kto był miłością życia Zygalskiego?
Odpowiedzi na te – i wiele innych pytań – znajdziecie w zakładce ENIGMA ONLINE w znaczniku ZYGA. Geniusz z Poznania.
Co wyjawił Henryk Zygalskim swoim najbliższym latem 1939 roku? Czy rodzina wiedziała o jego największej tajemnicy? Czy oddzielony od matki i siostry „żelazną kurtyną”, utrzymywał kontakt z najbliższymi?
Poszukajcie odpowiedzi w filmach.
Z okazji Dnia Kryptologa, 25 stycznia, nagraliśmy podcast w języku łatwym do słuchania o Henryku Zygalskim. Podcast w prostych słowach opowiada, kim był Henryk Zygalski i czego niezwykłego dokonał. Tłumaczymy również, na czym polega kryptologia i jaki miała wpływ na II wojnę światową. Podcast jest w języku łatwym do słuchania, to znaczy, że:
-zdania w nim zawarte są krótkie,
-zwracamy się bezpośrednio do słuchaczy,
-nie znajdziesz w nim trudnych słów, jeśli jakieś są, to je tłumaczymy;
-są w nim powtórzenia (dla lepszego zrozumienia te same przedmioty lub osoby nazywamy tak samo w całym podcaście),
-są w nim pauzy, a tekst jest mówiony powoli,
-pod koniec podcastu są pytania do słuchaczy,
-cały podcast ma ok. 7 minut.
Posłuchaj podcastu tutaj:
Do podcastu powstał tekst w języku łatwym do czytania. Możesz go pobrać tutaj: dzień kryptologa ETR
Podcast powstał w ramach cyklu „W prostych słowach: kalendarz”. Pozostałe odcinki możesz odsłuchać na Spotify oraz na stronie www.pcd.poznan.pl w zakładce Inicjatywy.
Nagranie: Jan Jaszczak
Tekst i lektorka: Lucyna Kaczmarkiewicz
Produkcja: Poznańskie Centrum Dziedzictwa 2024
Kontakt: podcasty@pcd.poznan.pl
Był wybitny, twórczy, uzdolniony matematycznie, z darem znajdowania niezwykłych rozwiązań. Jednocześnie – po ludzku serdeczny i towarzyski, a czasem autoironiczny i zaskakująco szczery. Taki obraz Henryka Zygalskiego wyłania się z książki wydanej przez Poznańskie Centrum Dziedzictwa.
„Zygalski. Oblicza geniusza” to praca zbiorowa pod redakcją Piotra Bojarskiego i Maksyma Kempińskiego, na którą złożyły się teksty autorstwa pracowników Centrum Szyfrów Enigma oraz rezydentów artystycznych instytucji. To pierwsza publikacja w języku polskim poświęcona Henrykowi Zygalskiemu, wybitnemu poznańskiemu kryptologowi, jednemu z grona łamaczy szyfru Enigmy. Książka jest efektem prowadzonego od dwóch lat w Centrum projektu „Zyga. Geniusz z Poznania”, którego celem jest wypromowanie tej pozostającej wciąż w cieniu postaci.
W roku 2024 Centrum Szyfrów Enigma realizuje program „Zyga. Geniusz z Poznania”, którego celem jest wypromowanie postaci i osiągnięć Henryka Zygalskiego, jednego z naszych patronów i jedynego poznaniaka z grona trzech pogromców Enigmy. W pierwszym odcinku cyklu poświęconego postaci Zygalskiego opowiadamy o najlepszym przyjacielu Henryka Zygalskiego – Jerzym Różyckim oraz o tym, jak kryptolog odnalazł miłość swojego życia – Berthę Blofield. Czy to prawda, że ukochana Henryka nie potrafiła żyć dłużej bez niego?
To drugi odcinek cyklu podcastów poświęconego postaci Henryka Zygalskiego. W roku 2024 Centrum Szyfrów Enigma realizuje program „Zyga. Geniusz z Poznania”, którego celem jest wypromowanie postaci i osiągnięć jedynego poznaniaka z grona trzech pogromców Enigmy. W tym odcinku pochylamy się nad opracowaną przez Zygalskiego metodą perforowanych płacht, dzięki której alianci mogli odczytywać tajne depesze Niemców, szyfrowane Enigmą w pierwszym etapie II wojny światowej.